تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

بلاک‌چین و بازطراحی معماری مدیریت حق مالکیت ادبی و هنری: ظرفیت‌ها، چالش‌ها و الگوهای نوظهور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
گسترش محیط دیجیتال، بنیان‌های سنتی مدیریت حقوق مالکیت ادبی و هنری را با چالش‌های ساختاری مواجه ساخته و مسائلی در زمینه اصالت‌سنجی، ردیابی انتقال حقوق، کنترل بهره‌برداری و توزیع منافع اقتصادی ایجاد کرده است. نظام‌های متعارف مدیریت حقوق دیجیتال، با وجود نقش فنی در کنترل دسترسی و حمایت از آثار، به دلیل تمرکزگرایی، وابستگی به زیرساخت‌های اختصاصی، محدودیت شفافیت و ضعف تعامل‌پذیری، نتوانسته‌اند پاسخگوی پیچیدگی‌های اقتصاد خلاق دیجیتال باشند. در این میان، فناوری بلاک‌چین به عنوان دفترکل توزیع‌شده مبتنی بر رمزنگاری و اجماع شبکه‌ای، ظرفیت بازطراحی معماری مدیریت حقوق را فراهم می‌کند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که کارکردهای بلاک‌چین در سه سطح قابل تحلیل است. در سطح نخست، ویژگی‌هایی مانند تغییرناپذیری داده‌ها، ثبت زمان‌مند و ردیابی مستمر تراکنش‌ها، امکان ایجاد رکوردی قابل اعتماد از منشأ اثر و زنجیره مالکیت را فراهم می‌سازد. همچنین توکن‌سازی و استفاده از رمزهای غیرمثلی با ایجاد شناسایی یکتا و ثبت فراداده‌های پایدار، زمینه اثبات اصالت و ایجاد کمیابی دیجیتال را فراهم می‌کند و می‌تواند مبنای مدل‌های درآمدی جدید در حوزه نشر، موسیقی و هنر دیجیتال باشد. در سطح دوم، قراردادهای هوشمند با خودکارسازی صدور مجوز، تقسیم حق‌الامتیاز و اجرای شروط قراردادی، همراه با حذف واسطه‌های غیرضروری، تعامل مستقیم‌تر میان پدیدآورنده و مصرف‌کننده را تقویت می‌کنند. در سطح سوم، تحلیل حقوقی نشان می‌دهد که تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم رفع چالش‌هایی مانند دشواری شناسایی طرفین در شبکه‌های ناشناس، تعارض با حقوق داده‌ها، محدودیت انعطاف‌پذیری قراردادهای هوشمند، پیچیدگی تعیین قانون حاکم و موانع فنی است. بر این اساس، بلاک‌چین مکملی فناورانه برای ارتقای شفافیت، اثبات‌پذیری و کارآمدی مدیریت حقوق مالکیت ادبی و هنری محسوب می‌شود. همچنین ترکیب بلاک‌چین با ابزارهایی مانند واترمارکینگ دیجیتال و سامانه‌های ذخیره‌سازی غیرمتمرکز می‌تواند امکان ایجاد نظام‌های یکپارچه مدیریت حقوق را فراهم کند که نظارت، واگذاری و کنترل دسترسی به آثار را به شکلی هماهنگ و قابل رهگیری به‌صورت مؤثر انجام دهند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 خرداد 1405