تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

مطالعه تطبیقی نظام طرح‌های صنعتی ثبت‌نشده در انگلستان و اتحادیه اروپا و امکان ایفای نقش کارکردی مشابه توسط نظام مالکیت فکری فرانسه و ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هادی طهماسب زاده
دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.22034/jtlip.2026.735242
چکیده
طرح‌های صنعتی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مصادیق صنایع خلاق، تأثیر به‌سزایی در رشد اقتصادی کشورها دارند. به همین منظور، نظام‌های حمایتی متعددی برای پوشش انواع طرح‌های صنعتی شکل گرفته‌اند. یکی از مهم‌ترین این نظام‌ها، «نظام طرح‌های ثبت‌نشده» است که خاستگاه آن به حقوق انگلستان بازمی‌گردد و متعاقباً، اتحادیه اروپا با الهام از این تجربه، نظام پیشرفته‌تری تحت همین عنوان برای حمایت از طرح‌هایی با عمر اقتصادی کوتاه، ارائه کرده است. مهم‌ترین ویژگی این نظام، چنان‌که از نام آن برمی‌آید، حمایت بدون ثبت است. اما مبانی این حمایت خودکار در دو نظام حقوقی مذکور متفاوت است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، ابتدا به تحلیل این نظام در انگلستان و اتحادیة اروپا می‌پردازد. سپس، نقش کارکردی آن را در بستر نظام مالکیت فکری فرانسه و ایران بررسی می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که نظام طرح صنعتی در این دو کشور، با توجه به الزام به ثبت، نمی‌تواند نقش کارکردی مشابهی با نظام طرح ثبت‌نشده ایفا کند. بااین‌حال، در هر دو کشور، حمایت حقوق مؤلف از آثار هنری کاربردی، تا حدودی این خلأ را پر کرده است و امکان حمایت بدون ثبت را فراهم می‌آورد. باوجود این، نظر به اینکه تمرکز نظام حقوق مؤلف بر حمایت از شخص پدیدآورنده است و نه الزاماً حمایت از خود طرح در بازار، پیشنهاد می‌شود که حقوق ایران، میان «آثار هنری محض» و «آثار هنری کاربردی» تفکیک قائل شود. براین‌اساس، حمایت از آثار کاربردی باید عمدتاً در چارچوب نظام طرح صنعتی سامان یابد و در کنار آن، نظام طرح ثبت‌نشده همچون مدل اتحادیة اروپا نیز طراحی و تقنین گردد. همان‌گونه که حقوق فرانسه نیز تحت تأثیر اتحادیة اروپا، در عمل به سمت تفکیک بین این عرصه‌ها حرکت کرده و البته با الزام به اجرای مستقیم نظام طرح‌های ثبت‌نشدة اتحادیة اروپا، ضرورتی برای تأسیس یک نهاد ملی مشابه ندیده است.
کلیدواژه‌ها
طرح صنعتی ثبت‌نشده
افشاء
مهلت ارفاقی
کپی‌برداری
یگانگی هنر
اثر هنری کاربردی
موضوعات
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.