تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

زبان قانونگذاری در تقنین و تنظیم دارایی‌های مبتنی‌بر بلاک‌چین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق اقتصادی، گروه حقوق اقتصادی و خصوصی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 مدیر گروه حقوق موسسه آموزش عالی نبی اکرم (ص) و دکترای حقوق تجارت و سرمایه گذاری بین‌المللی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران،
چکیده
ظهور فناوری بلاک‌چین و توسعه دارایی‌های رمزنگاری‌شده، نظام‌های اقتصادی و حقوقی را با پدیده‌های نوینی مواجه ساخته که تعاریف، چارچوب‌ها و اصطلاحات حقوقی آن‌ها هنوز تثبیت نشده است. پژوهش حاضر به‌بررسی زبان قانونگذاری و ماهیت حقوقی دارایی‌های مبتنی‌بر بلاک‌چین در ایران می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد انتخاب واژگان چه‌تاثیری بر درک قانونگذار و چارچوب‌های تنظیم‌گری دارد. سوال اصلی تحقیق این است که چه‌ویژگی‌هایی باید از حیث مطالعات و زبان قانونگذاری در حوزه دارایی‌های مبتنی‌بر بلاک‌چین لحاظ شود تا واژه‌های مورد استفاده بازنمای دقیق ماهیت فنی و حقوقی این پدیده باشند؟ در این راستا با بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی، دربخش نخست، مفاهیم پایه و اهمیت زبان در قانونگذاری تبیین شده و دربخش دوم، رویکردهای بین‌المللی و نظام حقوقی ایران مورد بررسی تطبیقی قرار گرفته‌اند. این‌روش امکان می‌دهد هم معیارهای فنی و هم الزامات حقوقی و نظارتی در تحلیل اصطلاحات لحاظ شود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد به‌کارگیری اصطلاح «رمزدارایی» برای کل اکوسیستم و «رمزارز» برای بخش عمده آن، به‌رغم چالش‌ها و توام با ارائه تعریف دقیق و به‌تناسب کارکرد عرفی و شمول عمومی مناسب‌ترین گزینه در ایران است. درحالیکه اصلاح «رمزپول» به‌دلیل ایجاد شائبه پولی و مالی، مناسب این قبیل دارایی‌ها نبوده و نیز این اصطلاح، گونه‌ای از رمزدارایی‌ها شامل می‌شود. علاوه‌بر این، «رمزارزش» به‌دلیل انتزاعی بودن و فقدان کاربرد رسمی مناسب نمی‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی
کتب و مقالات
1-جواهرکلام، محمدهادی و قدیم‌خانی، فرشید (1404)، ابعاد حقوقی بازی‌های تلگرامی؛ مطالعه موردی بازی همستر کامبت، پژوهش‌های‌حقوق اقتصادی‌و‌تجاری،3(2): 165-200. Doi: 10.48308/eclr.2025.238693.1136
2-جوهری، مهدی و تبریزی، صادق (1404)، ادله اثبات دعوی در رمزارزها در قانون و رویه قضایی ایران (کاربردی-قضایی)، تهران: قوه‌قضائیه.
3-خراطها، محمدطه، حقانی‌فر، سیدمحمدرضا، نبوی، سیدمهدی، کیوانی، نویدرضا و میریان، سیده‌فاطمه (1404)، نقد توسعه مفهوم «ارز» به«رمزارز» در دادنامه هیات تخصصی مالیاتی بانکی دیوان عدالت اداری، اولین همایش ملی حقوق بانکی، 915-943.
4-خضری، فاروق، وکیلیان، حسن و آقاگل‌زاده، فردوس (1401)، زبان به‌مثابه قدرت قانون، مجلس‌وراهبرد، 29(111): 41-72.
5-خورشیدی کیاسری، سارا، نیکنام، امیرحسین و همدانی، نرگس (1403)، ردیابی دارایی‌های دیجیتال در جرایم‌سایبری: چالش‌های حقوقی رمزارزها و فناوری بلاک‌چین، نشریه حقوق سایبری، 3(3): 22-44.
6-دادگر، یدالله و رحمانی، تیمور (1391)، مبانی و اصول علم اقتصاد، قم: بوستان کتاب.
7-دهخدا، علی اکبر (1390)، فرهنگ متوسط دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
8-رجبلو، محسن، غلامعلی‌زاده، محمد و صادقیان‌لمراسکی، محدثه (1404)، تحلیل مبانی و پیامدهای حقوقی انحلال قراردادهای مجازی از منظر فقه امامیه و حقوق کامن‌لا، نشریه حقوق سایبری، 2(3): 20-49.Doi: 10.22054/jocl.2025.813.2957
9-ساورایی، پرویز (1401)، شناخت رمزارز و چالش‌های پیش‌روی نظام‌های حقوقی، تحقیقات حقوقی، 25(ویژه‌نامه حقوق‌وفناوری): 113-142. Doi: 10.52547/jlr.2022.228506.2293
10-سبحانی، حسن و قائمی‌نیا، علی‌اصغر (1397)، تاملی در منشا ارزش بیت‌کوین از منظر اعتباریات علامه طباطبائی(ره)، پژوهشنامه اقتصادی، 18(70): 245-263.
11- سوین، انگ (۱۳۸۶)، تورم قانون‌گذاری و کیفیت قانون (حسن وکیلیان، مترجم)، مجلس‌وراهبرد، 54: 190-210.
12-شعبان‌پور، رسول و طلابکی، اکبر (1392)، نقش عرف در قانون‌گذاری نظام اسلامی، مطالعات حقوق دولت‌اسلامی، 2(3): 157-186.
13- صادقی، محسن و ملک‌زاده قلعه، امیر (1405)، بازاندیشی مبانی مالکیت خصوصی در بستر دارایی های دیجیتال، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، 3 (5): 280-325. doi: 10.22034/jpl.2025.2070457.1237
14-صغیری، بهراد و وحید، هادی (1401)، ضرورت مقررات‌گذاری بین‌المللی درحوزه بلاک‌چین و دارائی‌های رمزنگاری‌شده، تحقیقات حقوقی، 25(ویژه‌نامه حقوق‌وفناوری): 245-272. Doi: 10.52547/jlr.2022.228769.2324
15-صغیری، بهراد و مرادی، یاسر (1404)، چالش‌های معرفت‌شناختی در تنظیم‌ومقررات‌گذاری رمزپول و دارایی‌های رمزنگاری‌شده و تاملی درتقلیل آن، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی، 2(4): 127-245. Doi: 10.22034/jrpl.2025.2073575.1185
16-قدیم‌خانی، فرشید، مرادی، یاسر، و صغیری، بهراد (1405)، کارآمدی نهادی تنظیم واسط‌ها و صرافی‌های رمزدارایی در ایران: نقد الگوی بانک مرکزی‌محور از منظر حقوق و اقتصاد، پژوهش‌های حقوق اقتصادی‌وتجاری، چکیده آنلاین منتشرشده.
17-معین، محمد (1387)، فرهنگ فارسی (یک جلدی کامل)، تهران: انتشارات ساحل.
18-وکیلیان، حسن (1402)، قانونگذاری خوب، مبانی، شاخص‌ها و ابعاد، تهران: مرکز پژوهش‌های اتاق ایران.
19-وکیلیان، حسن و مرکز مالمیری، احمد (1395)، فلسفه قانونگذاری: درتکاپوی ارتقای کیفیت قانون، پژوهش حقوق عمومی، 15(51): 29-54. Doi: 10.22054/qjpl.2016.5417
20-هارت، هربرت (1404)، مفهوم قانون (محمد راسخ، مترجم)، تهران: نشر نی.
اسناد و مقررات
21-پیش‌نویس الزامات و ضوابط حوزه رمزارزها، 1397.
22-تصویب‌نامه 58144/ ت 55637 هـ هیئت وزیران، 1398.
23-تصویب‌نامه شماره 151455/ت59368 هـ هیئت وزیران، 1401.
24-سند راهبردی جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی، 1401.
25-دستورالعمل اجرایی مقررات تامین برق مراکز استخراج رمزارزها از منابع تجدیدپذیر و پاک، 1400.
26-دستورالعمل صدور جواز تاسیس و پروانه بهره‌برداری برای استخراج رمزارز، 1398.
27- قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، 1402.
28-قانون مالیات‌بر سوداگری و سفته بازی، 1404.
29-مصوبه جلسه سی‌ام شورای‌عالی مبارزه با پول‌شویی، 1396.
30-مصوبه مقررات تامین برق مراکز استخراج رمزدارایی‌ها، 1401.
31-مقررات تبلیغات رمزدارایی‌ها، 1403.
32-نظام‌نامه رمزارز اعم از ایجاد رمزارز ملی و ساماندهی رمزارزهای جهان‌روا، 1403.
پایان‌نامه‌ و رساله‌ها
33-ریحانی، آریا (1403)، بررسی تاثیر رمزارزش‌ها در فضای‌سایبری بر چالش‌ها و روندهای حکمرانی اقتصادی در ایران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی.
34-ساقی، مهدی (1403)، مطالعه تطبیقی ساختار نهادهای تنظیم‌گر و قواعد حقوقی حاکم‌بر انتشار رمزارزش‌ها در نظام حقوقی ایران و آمریکا، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه امام صادق‌ع.
35-صغیری، بهراد (1403)، مقررات‌گذاری بین‌المللی درحوزه بلاک‌چین و دارایی‌های رمزنگاری‌شده، رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی.
36-فرهادی توسکی، حمید (1402)، امکان‌سنجی اقتصادی اخذ مالیات از معاملات رمزارزش‌ها با عنایت به‌بند 17 سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه امام صادق‌ع.
ب) منابع انگلیسی
37-Accetto, M. (2013) The meanings in law and language. Linguistica, 53(2), 237-252.
38-Aluya, I., & Olukemi, O. F. (2024). The Interplay of Language and Law-Exploring Power Dynamics within the Legal Systems in Nigeria. JLL F24, 13.
39-Arslanian, H. (2022). The Book of Crypto: The Complete Guide to Understanding Bitcoin, Cryptocurrencies and Digital Assets, Palgrave Macmillan.
40-European Parliament & Council of the European Union. (2023). Regulation (EU) 2023/1114 on markets in crypto-assets (MiCA).
41-FATF (2019), Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers, FATF, Paris.
42-FATF (2021), Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers, FATF, Paris.
43-Financial Stability Board & International Monetary Fund. (2023). Synthesis paper: Policies for crypto-assets. https://www.fsb.org/2023/09/imf-fsb-synthesis-paper-policies-for-crypto-assets/
44-Healy, J., Miller, M. K., & Yang, Y. (2025). Words Matter: How Attorney Language Abstraction and Emotional Valence Shape Juror Decision-Making. Behavioral Sciences, 15(10), 1355.
45-Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system.
46-OECD (2022), Crypto-Asset Reporting Framework and Amendments to the Common Reporting Standard, OECD, Paris.
47-Ojanen, A. (2025). Technology neutrality as a way to future-proof regulation: the case of the Artificial Intelligence Act. European Journal of Risk Regulation, 16 (1), 1440-1455. doi:10.1017/err.2025.10024.
48-Prestidge, A. (2010). Semantic change in Supreme context: Semantics in the privacy line and originalist interpretation. Brigham Young University Prelaw Review, 24(1), 26.
49-Reyes, C.L. (2022). Emerging Technology's Language Wars: Cryptocurrency. Wm. & Mary L. Rev., 64, 1193.
50-UNIDROIT (2023), PRINCIPLES ON DIGITAL ASSETS AND PRIVATE LAW
51-Walch, A. (2016). The path of the blockchain lexicon (and the law). Rev. Banking & Fin. L., 36, 713.
52-World Bank (2018), Cryptocurrencies and Blockchain.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 شهریور 1405