تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

مالکیت مشترک اختراع در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
چکیده
مالکیت مشترک در اختراع، ممکن است حاصل همکاری و مشارکت در پدیدآوردن اختراع (Joint Inventorship) باشد یا انتقال قهری یا ارادی بخشی از مالکیت (حقوق مادی) اختراع به غیر یا تمام آن به دو یا چند شخص . این مسئله، چالش‌های زیادی را در خصوص ثبت، اداره، بهره‌برداری، انتقال، اعطای مجوز بهره‌برداری و اقامه دعوای نقض حق اختراع مطرح می‌سازد. در نظام حقوقی ایران، قانون ثبت اختراعات، صرفاً به تعلّق حقوق اختراعِ مشترک به مخترعین، اشاره کرده بود. اما قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 مقرراتی را در این خصوص وضع کرده است که مجموعاً می‌توان آن را مثبت و گامی به جلو ارزیابی کرد. این مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی و با تأکید بر قانون جدید به بررسی موضوع اشاعه در اختراعات و تطبیق و مقایسه آن با مبانی و اصولِ حقوق اموال، در نظام حقوقی ایران می‌پردازد. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد: مطابق این قانون، امکان بهره‌برداری مستقل هر یک از مالکان (بدون نیاز به اذن سایر شرکا)، وجود ندارد، اما در صورت مخالفت برخی از شرکا با بهره‌برداری، شریک، می‌تواند الزام آن‌ها را از دادگاه بخواهد و امکان بهره‌برداری، با پرداخت ما‌به‌ازای عادله سهم شریک یا شرکای دیگر فراهم شده و نظام حقوقی از بن‌بستِ لزوم اجازه شریک برای تصرفات مادی رهایی یافته است. همچنین، نوعی حق تقدّم برای خرید سهم شریک، پیش‌بینی شده است، هرچند که در کیفیتِ اعمال و نیز ضمانت‌اجرای آن پرسش‌هایی باقی است. امکان اقامه دعوای نقضِ حقوق، برای هر یک از شرکا و بدون نیاز به همراهی سایرین فراهم شده و به اختلاف‌نظرها در این خصوص پایان داده شده است. با این حال، قانون مذکور در برخی مواضع، قابل نقد است، از جمله اینکه ملاکی برای تحقق اختراع مشترک ارائه نشده است. همچنین به نقش توافق و ترتیبات قراردادی در تسهیم، بهره‌برداری، مدیریت و انتقال حقوق توجه نشده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

۱) منابع فارسی
الف) کتاب‌ها
1.          زرکلام، ستار، حقوق مالکیت ادبی و هنری، تهران: انتشارات سمت، چاپ اول، ۱۳۸۷.
2.          شیخی، مریم،  اصول حقوق مالکیت فکری، تهران: نشر میزان، چاپ اول، ۱۳۹۴.
3.          صادقی‌نشاط، امیر، حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای کامپیوتری، تهران: نشر میزان، چاپ دوم، ۱۳۸۹.
4.          صالحی ذهابی، جمال، حق اختراع، نگرشی تطبیقی، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، ۱۳۸۸.
5.          کاتوزیان، ناصر،  دوره مقدماتی حقوق مدنی؛ درس‌هایی از شفعه، وصیّت، ارث، تهران: نشر میزان، چاپ پنجم، ۱۳۸۴.
6.          کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی؛ عقود معیّن، ج2، مشارکت‌ها –صلح، تهران: انتشارات کتابخانه گنج دانش، چاپ هفتم، ۱۳۸۶.
7.          کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی؛ اموال و مالکیت، تهران: نشر میزان، چاپ پانزدهم، ۱۳۸۶.
8.          کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج1، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ هفتم، ۱۳۸۵.
9.          کلمبه، کلود، اصول بنیادین حقوق مؤلف و حقوق مجاور در جهان، ترجمه: علیرضا محمدزاده وادقانی، تهران: نشر میزان، چاپ دوم، ۱۳۹۰.
10.          محقق داماد، سید مصطفی،  ایقاع اخذ به شفعه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۴.
11.          میرحسینی، حسن، مقدّمه‌ای بر حقوق مالکیت معنوی، تهران: نشر میزان، چاپ دوم، ۱۳۸۵.
12.          میرحسینی، حسن( 1387) حقوق اختراعات، تهران: نشر میزان، چاپ اول، ۱۳۸۷.
 
ب) مقالات
13.          باقری، محمود و مریم گودرزی، مقایسه نظام حمایتی اسرار تجاری و نظام حق اختراع، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 39، شماره 1، ۱۳۸۸، صص ۴۱-۶۲.
14.          حبیبا، سعید و امیر ناظری، شخص صالح جهت طرح دعوای ابطال گواهی‌نامه اختراع، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، دوره 4، شماره 13، ۱۴۰۰، صص ۵۲-۸۶. https://doi.org/10.22034/law.2022.539188.1115
15.          حکیم شفایی، شیوا، بررسی تطبیقی حقوق اختراع مشترک، مجله کانون وکلای دادگستری مرکز، سال 68، شماره پیاپی 235، ۱۳۹۵، صص ۹۵-۱۰۴.
16.          قاسمی، حسن و عربیان، اصغر، بازپژوهی مفهومی و مصداقی حقوق مالکیت فکری (چالش‌ها و ساماندهی اوصاف و اقسام آن در پرتو فقه و حقوق تطبیقی، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 4، 1404،صص 118-151. https://doi.org/10.22034/jpl.2025.2065576.1220
17.          قناد، فاطمه و یاسی، امیرحسین، انتقال فناوری و مسائل حقوق مالکیت فکری در کشورهای توسعه‌یافته، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 3، 1404 ، صص 286-309. https://doi.org/10.22034/jpl.2025.721254
18.          محمدزاده وادقانی، علیرضا،  تأمّلی در آثار مشترک و جمعی در حقوق مالکیت فکری، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 38، شماره2، ۱۳۸۷، صص ۳۲۵-۳۳۸.
19.          محمودی، اصغر، ماهیت حقوق مالکیت فکری و جایگاه آن در حقوق اموال، دو فصلنامه علمی-پژوهشی دانش حقوق مدنی، شماره دوم، ۱۳۹۱، صص ۹۴-۱۰۷.
20.          نیلفروشان، هادی، وحید دشتی و محمدرضا آراستی، تسهیم دارایی‌های فکری حاصل از همکاری‌های تحقیقاتی مشترک؛ اقتضائات وچالش ها، راهبرد فرهنگ، شماره 49، ۱۳۹۹، صص ۱۵۵-۱۸۷.
 
۲) منابع لاتین
 
21.          Kan, S. S., "Court Standards on Joint Inventorship & (and) Authorship", DePaul J. Art Tech. & Intell Prop. L., 2008, 19, 267.‏
22.          Vertinsky, L., "Boundary-Spanning Collaboration and the Limits of Joint Inventorship Doctrine", Hous. L. Rev, 55, 2017, 401.
۳) پایگاه‌های اینترنتی
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 شهریور 1405