تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

چشم‌انداز در حال تحول اختلافات نام دامنه؛ از تصرف سایبری تا حاکمیت هویت دیجیتال (با نگاهی به قانون حمایت از مصرف‌کننده در برابر تصرف سایبری ایالات متحده آمریکا و قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد حقوق تجاری اقتصادی بین‌المللی دانشگاه تهران
چکیده
گسترش اقتصاد دیجیتال و نقش نام دامنه به‌عنوان «هویت تجاری آنلاین» موجب شده ثبت دامنه اقدامی صرفاً فنی نباشد، بلکه بخش محوری حضور تجاری در عرصه بین‌الملل به‌شمار آید. هم‌زمان با ثبت میلیون‌ها علامت تجاری و بیش از 401 میلیون نام دامنه در جهان، تصرف سایبری و سوءاستفاده از شهرت علائم تجاری به چالشی جدی برای نظام‌های حقوقی بدل شده، زیرا قواعد کلاسیک علائم تجاری مبتنی بر «احتمال گمراهی»، «استفاده تجاری» و حمایت سرزمینی در برابر ماهیت فرامرزی اینترنت کارایی لازم را ندارند.

این مقاله با تمرکز بر قانون حمایت از مصرف‌کننده در برابر تصرف سایبری آمریکا (ACPA) و سیاست حل اختلاف یکنواخت دامنه (UDRP)، سیر تحول این سازوکارها، معیار «قصد سوءنیت برای انتفاع»، آزمون نُه‌عاملی، صلاحیت این‌رم، و نسخه‌های ملی مشابه در فرانسه و هند را بررسی می‌کند. با تحلیل آرای اخیر دیوان عالی آمریکا در پرونده‌های روماگ فستنرز (نقش سوءنیت در تعیین خسارت) و بوکینگ‌دات‌کام (معیار درک مصرف‌کننده)، تحولات این حوزه در سطحی فراتر از ACPA نیز بررسی می‌شود.

با رویکردی تطبیقی، وضعیت حقوق ایران—سازوکار اداری ایرنیک، ماده ۶۶ قانون تجارت الکترونیک، و قانون حمایت از مالکیت صنعتی ۱۴۰۳—ارزیابی می‌شود. رویه قضایی یکدست نیست: در حالی‌که برخی آرا بر غلبه شهرت علامت تکیه دارند، رأی قطعی تجدیدنظر در پرونده دامنه «etax» بر پایه تأخیر مدعی و عمومی‌بودن واژه، به نفع ثبت‌کننده دامنه صادر شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد در ایران مسیر مدنی مستقلی برای مطالبه خسارت از ثبت‌کننده باسوءنیت ندارد. بر این اساس، مقاله پیشنهاد الحاق «ماده ۱۱۸ مکرر» به قانون ۱۴۰۳ را ارائه می‌دهد؛ ماده‌ای الهام‌گرفته از عوامل نه‌گانه ACPA که ضمن حفظ سازوکار اداری ایرنیک، مسیری حقوقی مستقل برای جبران خسارت از ثبت‌کننده باسوءنیت، فارغ از احراز وصف کیفری ماده ۶۶، فراهم می‌آورد و زمینه چارچوبی راهبردی در حکمرانی هویت دیجیتال ایران را می‌گشاید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی
1.      قوانین:
1.1.     قانون تجارت الکترونیک. مصوب 17 دی 1382.
1.2.    قانون حمایت از مالکیت صنعتی. مصوب 1 خرداد 1403 (تأیید شورای نگهبان 23 خرداد 1403).
2.     اسناد و آرای قضایی:
2.1.    اداره کل حقوقی قوه قضاییه، نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۶۹ مورخ ۱۳۹۹/۰۳/۳۱ (پرونده شماره 99-186/2-69 ک)
2.2.    نظریه کارشناسی پرونده 259117176***********، 6، شعبه 3 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید بهشتی تهران
2.3.    دادنامه شماره ۱۴۰۰۶۸۳۹۰۰۱۵۶۷۲۲۸۲  پرونده ۱۴۰۰۶۸۹۲۰۰۰۱۴۵۵۱۱۷  شعبه ۳ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید بهشتی تهران، مورخ 27/10/1400
2.4.    سیاست‌نامه حل اختلاف در زمینه ثبت نام دامنه با پسوند دات آی آر قابل دسترس در: https://www.nic.ir/Dispute_Resolution_Policy_iran  (اخرین بازدید: 8 مرداد 1405/29 July, 2026)
3.     مقالات علمی:
3.1.     اسلامی‌پناه، علی و کامل تقی‌زاده. (1402) «پدیدۀ غصب سایبری و طرق حل اختلاف مربوط بدان؛ با تمرکز بر سیاست متحدالشکل حل‌وفصل اختلافات نام دامنه» مجله حقوقی دادگستری، شماره 87، 121–87.
3.2.    جواهرکلام، محمدهادی و امیرحسین زرنگ. (1403) «امکان ثبت عناوین عمومی در قالب نام دامنه‌های اینترنتی (تحلیل و نقد دادنامه‌های صادره از شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی تهران و شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان تهران» تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دوره 1، شماره 1. https://doi.org/10.22034/jpl.2024.718553
3.3.    حبیبی، محمود و راضیه فامیلی. (1400) «نظام حقوقی حاکم بر نام دامنه در حل‌وفصل اختلافات (با تأملی بر ماده 66 قانون تجارت الکترونیک» فصلنامه قضاوت، دوره 21، شماره 105: 91–116.
3.4.    دهستانی, محمد امیر.(1392) «رویکرد نظام قضایی ایران در برابر ثبت با سوء نیت نام دامنه بانگاهی به حقوق آمریکاوآرای مرکزی داوری وایپو»، تحقیقات حقوقی بین‌المللی دانشگاه آزاد، دوره 6، شماره 20، پاییز 92، 17-50
3.5.    رهبر، نوید. (1403) «مفهوم علامت تجاری معروف و علامت تجاری مشهور در قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، کنوانسیون پاریس و موافقت‌نامه تریپس» دوفصلنامه تحقیق‌وتوسعه در حقوق خصوصی، دوره ۱، شماره ۱: 200–224. https://doi.org/10.22034/jpl.2024.718555
3.6.    ساورایی، پرویز و فاطمه پورمسجدیان (1393). «تبیین ماهیت حقوقی و اختلافات نام دامنه اینترنت» تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری (دانشنامه حقوق و سیاست)، دوره 10، شماره 22: 149–184.
3.7.    صادقی، محسن (1386). «بررسی نام‌های دامنه از منظر حقوق مالکیت فکری با نگاهی به حقوق ایران» حقوق اسلامی، سال 4، شماره 13.
3.8.    احدی یوسف، صادقی محسن (1399). نقض علائم تجاری از طریق نام دامنه و راه‌کارهای مقابله با آن با تأکید بر دفاع از حقوق شهروندی. مجله علمی پژوهشی حقوق پزشکی. ۱۳۹۹; ۱۴:۱۹۷-۲۱۰
3.9.    طباطبائی‌نژاد، سیدمحمد و محمدحسین عرفان‌منش (1399). «جنبه‌های حقوقی مقابله با رقابت مکارانه در تجارت الکترونیک» پژوهش‌های حقوقی میان‌رشته‌ای، دوره 1، شماره 4: 15–31.
3.10.  صفائی,سیدحسین و درویش زاده,محمد . (1403). «تحول در حقوق مالکیت فکری در پرتو توسعه دانش و فناوری». دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی, 1(1), 7-19. https://doi.org/10.22034/jpl.2024.718548
ب) منابع غیر فارسی
1.     قوانین و مصوبات:
1.1.     Anticybersquatting Consumer Protection Act (ACPA), 15 U.S.C. § 1125(d) ((19999)
1.2.     Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy (UDRP), ICANN, adopted 1999, last amended 2023
1.3.     European Union Intellectual Property Network (EUIPN). Common Practice (CP13): Trade Mark Applications Made in Bad Faith. March 2024.
2.     آرای قضایی
2.1.     Romag Fasteners, Inc. v. Fossil Group, Inc., 590 U.S(2020) available at: https://www.supremecourt.gov/opinions/19pdf/18-1233_5he6.pdf (last visited July 26, 2026)
2.2.     United States Patent and Trademark Office v. Booking.com B.V., 591 U.S. (2020) available at: https://www.supremecourt.gov/opinions/19pdf/19-46_8n59.pdf (last visited July 26, 2026)
2.3.     Panavision Int'l, L.P. v. Toeppen, 141 F.3d 1316 (9th Cir. 1998) available at https://www.worldlii.org/us/cases/federal/USCA9/1998/991.html (last visited July 26, 2026)
2.4.     Avery Dennison Corp. v. Sumpton, 999 F. Supp. 1337 (C.D. Cal. 1998) available at https://cyber.harvard.edu/property00/domain/AveryD.html (last visited July 26, 2026)
 
3.     استاندارد فنی و قانون
3.1.     Mockapetris, Paul. Domain Names—Concepts and Facilities. RFC 1034. Internet Engineering Task Force, 1987. https://www.rfc-editor.org/info/rfc1034/#section-2.3
4.     مقالات علمی
4.1.     Petri Parvinen, The Use of Domain Names in e-Branding by the World's Top Brands, Electronic Markets, Vol. 13, No. 3, 2003, pp. 188–196. Available at:
4.2.     Lipton, Jacqueline D. "Bad Faith in Cyberspace: Grounding Domain Name Theory in Trademark, Property, and Restitution." Harvard Journal of Law & Technology 23, no. 2 (Spring 2010): 447–481. Available at: https://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v23/23HarvJLTech447.pdf (last visited July 26, 2026)
4.3.     Scaturro, Tenesa S. "The Anticybersquatting Consumer Protection Act and the Uniform Domain Name Dispute Resolution Policy: The First Decade: Looking Back and Adapting Forward." Nevada Law Journal 11, no. 3 (Summer 2011): 877–908. Available at:
4.4.     Xiao, Jian. "The First Wave of Cases Under the ACPA." Berkeley Technology Law Journal 17, no. 1 (2002): 159–180 . Available at: https://btlj.org/data/articles2015/vol17/17_1_AR/17-berkeley-tech-l-j-FM-0001-0622.pdf (last visited July 26, 2026)
4.5.     Xuan‑Thao N. Nguyen, Shifting the Paradigm in E‑Commerce: Move Over Inherently Distinctive Trademarks — The E‑Brand, I‑Brand and Generic Domain Names Ascending to Power?, 50Am. U. L. Rev. 937 (2001). Available at: https://digitalcommons.law.uw.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1898&context=faculty-articles (last visited July 26, 2026)
4.6.     Xuan-Thao N. Nguyen, Blame It on the Cybersquatters: How Congress Partially Ends the Circus among the Circuits with the Anticybersquatting Consumer Protection Act, 32 Loy. U. Chi. L. J. 777 (2001). Available at: https://lawecommons.luc.edu/luclj/vol32/iss4/2 (last visited July 26, 2026)
4.7.     Mueller, Milton. Success by Default: A New Profile of Domain Name Trademark Disputes Under ICANN's UDRP. Syracuse University School of Information Studies, 2002
5.     وبگاه‌های اینترنتی:
5.1.     https://digitalcommons.law.uw.edu/faculty-articles/898/?utm(last visited July 26, 2026)
5.3.     https://www.wipo.int/amc/en/domains/caseload.html (last visited July 26, 2026)
5.4.     https://www.wipo.int/amc/en/domains/search/overview3.0/ (last visited July 26, 2026)
5.5.     https://blog.verisign.com/tag/domain-name-industry-brief/ (last visited August 8, 2026)
5.7.     https://dn.org/ (last visited July 26, 2026)
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 شهریور 1405