با گسترش فناوری اینترنت اشیا، حجم عظیمی از دادهها توسط حسگرهای متصل به شبکه جمعآوری، پردازش، تولید و مورد بهرهبرداری قرار میگیرد. این دادهها نهتنها از ارزش اقتصادی بالایی برخوردارند، بلکه نقشی تعیینکننده در تصمیمسازیهای شخصیسازیشده و شکلدهی به الگوهای رفتاری کاربران ایفا میکنند. با این حال، ماهیت دادهها به عنوان داراییهای فکری قابل حمایت، ضرورت حمایت از آنها، قالبهای حقوقی حمایت در کنار تعارض آن با حق دسترسی آزاد کاربران، چالشهای جدی را برای نظام حقوق مالکیت فکری پدید آورده است. این بررسی تطبیقی نشان میدهد که در اتحادیه اروپا دادههای اینترنت اشیا عموماً به عنوان دارایی فکری شناسایی نمیشوند و تابع جریان آزاد دادهها قرار میگیرند؛ هرچند برخی دادهها از این جریان مستثنا شده و در حقوق مالکیت فکری مورد حمایت قرار میگیرند. مصادیق بارز این دادهها را میتوان دادههای مشمول کپیرایت، اختراع و اسرار تجاری دانست. همچنین نشان داده شد تعارض میان حق دسترسی کاربران به دادهها و حقوق انحصاری دارندگان دارایی فکری در چارچوب حقوق پایگاه داده به نفع جریان آزاد داده و اولویت حق دسترسی کاربران استواراست؛ در حالیکه در حوزه کپیرایت، اختراعات و اسرار تجاری، این حقوق انحصاری دارندگان داده است که بر هرگونه دسترسی آزاد کاربران تقدم دارد. نتیجه این رویکرد، حمایت دوجانبهای است که از یکسو حق انحصاری محدود برای نوآوران ایجاد میکند و از سوی دیگر، دسترسی مشروط کاربران داده را نیز تضمین مینماید. در مقابل، نظام حقوقی ایران با فقدان مقررات جامع در زمینه حمایت از دادههای اینترنت اشیا و نبود معیارهای روشن برای حمایتپذیری آنها در چارچوب حقوق مالکیت فکری مواجه است. با این حال، میتوان ادعا کرد که با استقرا در قوانین موجود، برخی از دادههای مرتبط با این حوزه قابلیت انطباق با معیارهای برخی سازوکارهای حمایتی نظیر کپیرایت، اختراع و اسرار تجاری را دارند.
اکبریان طبری,معصومه و جعفرزاده,میرقاسم . (1405). حمایت از دادههای اینترنت اشیاء بهمثابه یک مال فکری؛ مطالعه تطبیقی حقوق مالکیت فکری اتحادیه اروپا و ایران. تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری, 1(1), 24-62. doi: 10.22034/jtlip.2026.736034
MLA
اکبریان طبری,معصومه , و جعفرزاده,میرقاسم . "حمایت از دادههای اینترنت اشیاء بهمثابه یک مال فکری؛ مطالعه تطبیقی حقوق مالکیت فکری اتحادیه اروپا و ایران", تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری, 1, 1, 1405, 24-62. doi: 10.22034/jtlip.2026.736034
HARVARD
اکبریان طبری معصومه, جعفرزاده میرقاسم. (1405). 'حمایت از دادههای اینترنت اشیاء بهمثابه یک مال فکری؛ مطالعه تطبیقی حقوق مالکیت فکری اتحادیه اروپا و ایران', تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری, 1(1), pp. 24-62. doi: 10.22034/jtlip.2026.736034
CHICAGO
معصومه اکبریان طبری و میرقاسم جعفرزاده, "حمایت از دادههای اینترنت اشیاء بهمثابه یک مال فکری؛ مطالعه تطبیقی حقوق مالکیت فکری اتحادیه اروپا و ایران," تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری, 1 1 (1405): 24-62, doi: 10.22034/jtlip.2026.736034
VANCOUVER
اکبریان طبری معصومه, جعفرزاده میرقاسم. حمایت از دادههای اینترنت اشیاء بهمثابه یک مال فکری؛ مطالعه تطبیقی حقوق مالکیت فکری اتحادیه اروپا و ایران. تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری. 1405;1(1):24-62. doi: 10.22034/jtlip.2026.736034