تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

تحقیق و توسعه در حقوق فناوری و مالکیت فکری

حمایت از داده های اینترنت اشیاء به مثابه یک مال فکری (مطالعه تطبیقی حقوق مالکیت فکری اتحادیه اروپا و ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، دانشکدة حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشگاه شهید بهشتی. تهران، ایران
چکیده
با گسترش فناوری اینترنت اشیا، حجم عظیمی از داده‌ها توسط حسگرهای متصل به شبکه جمع‌آوری، پردازش، تولید و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. این داده‌ها نه‌تنها از ارزش اقتصادی بالایی برخوردارند، بلکه نقشی تعیین‌کننده درتصمیم‌سازی‌های شخصی‌سازی‌شده و شکل‌دهی به الگوهای رفتاری کاربران ایفا می‌کنند. با این حال، ماهیت داده‌ها به عنوان دارایی‌های فکری قابل حمایت، ضرورت حمایت از آن‌ها، قالب‌های حقوقی حمایت در کنار تعارض آن با حق دسترسی آزاد کاربران، چالش‌های جدی را برای نظام حقوق مالکیت فکری پدید آورده است. پژوهش حاضر ابتدا ظرفیت‌های حقوق مالکیت فکری در پذیرش این نوع داده‌ها را به مثابه یک مال فکری قابل حمایت درنظام‌های حقوقی اتحادیه اروپا بررسی و در ادامه با اتکا بر یافته‌های اولیه در حقوق اتحادیه اروپا، موضوع را در حقوق مالکیت فکری ایران نیز مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌دهد. در نهایت، این بررسی تطبیقی نشان می‌دهد که در اتحادیه اروپا داده‌های اینترنت اشیا عموماً به عنوان دارایی فکری شناسایی نمی‌شوند و تابع جریان آزاد داده‌ها قرار می‌گیرند؛ هرچند برخی داده‌ها از این جریان مستثنا شده و درحقوق مالکیت فکری مورد حمایت قرار می‌گیرند. مصادیق بارز این داده‌ها را می‌توان داده‌های مشمول کپی‌رایت، اختراع و اسرار تجاری دانست. همچنین نشان داده شد تعارض میان حق دسترسی کاربران به داده‌ها وحقوق انحصاری دارندگان دارایی فکری در چارچوب حقوق پایگاه داده به نفع جریان آزاد داده و اولویت حق دسترسی کاربران استواراست؛ در حالی‌که در حوزه کپی‌رایت، اختراعات و اسرار تجاری، این حقوق انحصاری دارندگان داده است که بر هرگونه دسترسی آزاد کاربران تقدم دارد.نتیجه این رویکرد، حمایت دو‌جانبه‌ای است که از یک‌سو حق انحصاری محدود برای نوآوران ایجاد می‌کند و ازسوی دیگر، دسترسی مشروط کاربران داده را نیز تضمین می‌نماید. در مقابل،نظام حقوقی ایران با فقدان مقررات جامع در زمینه حمایت از داده‌های اینترنت اشیا و نبود معیارهای روشن برای حمایت‌پذیری آن‌ها در چارچوب حقوق مالکیت فکری مواجه است. با این حال، می‌توان ادعا کرد که با استقرا در قوانین موجود، برخی از داده‌های مرتبط با این حوزه قابلیت انطباق با معیارهای برخی سازوکارهای حمایتی نظیر کپی‌رایت، اختراع و اسرار تجاری را دارند. لذا پیشنهاد می‌شود با توجه به خلأ قانونی موجود، مقررات جامعی برای حمایت از داده‌های اینترنت اشیا تصویب شود تا ضمن فراهم‌سازی بسترهای حقوقی لازم،توازن میان نوآوری و حق دسترسی به داده‌ها برقرارگردد؛ به نحوی که داده‌های خلاقانه و اصیل در چارچوب کپی‌رایت، داده‌های فنی نوآورانه قابل افشا در نظام اختراعات و داده‌های محرمانه با ارزش اقتصادی یا رقابتی در قالب اسرار تجاری قابل حمایت باشند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 خرداد 1405